Meer daadkracht voor het digitale boek

“Eén op de vier Vlamingen heeft nog nooit van een e-reader gehoord.” De speech bij de start van de Boekenbeurs klonk bijna als een zucht van verlichting. De jaarlijkse boekbarometer van ECI deed er nog een schep bovenop: “Liefst 84 procent van de Vlamingen leest liever een echt boek dan de elektronische versie.” Toch spaart boek.be, de belangenvereniging voor de boekensector, kosten nog moeite om de Vlaming aan de e-reader te krijgen. Tenminste, dat is de intentie. Van de manier waarop krijgt deze lezer het warm noch koud.

Voor het eerst sinds jaren heb ik me nog eens aan de Boekenbeurs gewaagd. Organisator boek.be zou bijzondere aandacht schenken aan het digitale boek, en dat maakte me nieuwsgierig. Uiteindelijk viel het allemaal nogal mee. Wie zich door de hordes hitsige handtekeningenjagers een weg baande naar hal 4, kon in het e-Paviljoen terecht voor een selectie e-readers en tablets. De eerste lagen er een beetje verloren bij: blijkbaar ben ik niet de enige die vindt dat de gemiddelde e-reader de uitstraling heeft van een toestel voor mensen met medische klachten. De tablets daarentegen, werkten als een magneet op de passerende pubers. Niet om de geneugten van het e-readen te ervaren, wel om snel even op Facebook in te loggen. Voor de rest? Business as usual op de jaarlijkse hoogmis van het bedrukte papier. Tablets maakten vooral het mooie weer op de stands van de kranten, die wel reeds de digitale switch hebben gemaakt.

Het is natuurlijk een moeilijke oefening: hoe maak je de boekenbeursbezoeker warm voor een boek dat je niet in de handen kunt houden? Dat zich niet laat doorbladeren of – erger nog – signeren? Van enig enthousiasme omtrent het e-boek is aan uitgeverskant vooralsnog weinig te merken. Met e-boek.org lanceerde de sector twee jaar geleden een online platform om digitaal lezen in Vlaanderen te promoten. Althans, dat is de opdracht die het boekenvak van de Vlaamse overheid kreeg. In de praktijk voelt het vooral aan als een protectionistisch initiatief om de Nederlandstalige markt te vrijwaren van technologiereuzen als Amazon en Apple, die respectievelijk met dumpingprijzen en hoge commissies het klassieke uitgeefmodel onder druk zetten.

Dat is – gezien de donkere wolken boven de sector – een normale reactie. Iedereen heeft het recht om de kaas tussen zijn boterham te verdedigen. Maar als lezer voel ik me wel in de kou gezet. Ik behoor tot die 16 procent Vlamingen die al eens een e-boek ter hand nemen. Sinds ik over een iPad beschik, heb ik een aardige voorraad elektronisch leesvoer bij elkaar gesprokkeld. Engelstalige boeken vooral, want het aanbod Nederlandstalige literatuur in de iTunes store valt tegen. Verhulst is enkel beschikbaar in het Duits, Lanoye en Brusselmans zijn onbestaand en van Claus en Boon zijn enkel de klassiekers te vinden. Ik word als digitale consument verplicht om me tot e-boek.org te wenden. En dat is geen pretje. Registreren is omslachtig en lukt niet meteen. Bovendien vraagt Adobe – tiens, een technologiereus? – een hoop persoonlijke gegevens om de DRM-beveiliging van de boeken te ontsleutelen: ik voel me als lezer meteen verdacht. De website zelf oogt oubollig en bulkt van de kromtaal. Wie dat laatste detailkritiek vindt, nodig ik uit om samen met mij de omschrijving dan de verschillende types e-readers door te nemen. Zelfs de gemiddelde spammer drukt zich in beter Nederlands uit.

Maar goed, het gaat om de boeken. Die laten zich op iPad alleen via de app van e-boek.org consumeren. De functionaliteit daarvan is helaas veel beperkter dan die van de iBooks-reader van Apple of de Kindle-app van Amazon. Ik kan de lettergrootte van mijn e-boeken aanpassen, en daar houdt het op. Tekst markeren? Lichtsterkte en kleur aanpassen? Een term opzoeken in het woordenboek? Van alles wat digitaal lezen zo aantrekkelijk maakt, blijf ik als iPad-gebruiker verstoken. Nog eentje om het af te leren? De ‘speciale actietitels’ in de app dateren van maart 2011. Het ‘boek van de maand’ is The Conversity Model van Clo Willaerts, een half jaar geleden verschenen. Liefst 84 procent van de Vlamingen leest liever een echt boek dan de elektronische versie. Wie neemt het hen kwalijk?

Ik weet dat het niet eenvoudig is. Dat het allemaal snel gaat. Dat het moeilijk te voorspellen is in welke richting de technologie evolueert. Maar als de sector er echt op uit is om mij van Amazon en iTunes weg te houden, dan zal e-boek.org toch iets straffer uit de hoek moeten komen. Waarom dat zo belangrijk is? Laat ons het resultaat van de boekbarometer even herformuleren: “Liefst 84 procent van de Vlamingen heeft nog nooit het gebruiksgemak van een digitaal boek ervaren.” Dat plaatst een en ander meteen in perspectief. De Vlaming zal digitaal lezen als hij er klaar voor is. Daar gaat wat tijd overheen, maar een weg terug is er niet. De transitie van cd naar mp3 is ook niet op één dag gebeurd. Ze toont wel aan dat we minder gehecht zijn aan een drager dan we in eerste instantie denken.

Intussen zijn volgens recente schattingen bijna 30.000 Vlaamse titels vlot verkrijgbaar via illegale downloads op het internet. Op torrentsites als Demonoid.me bestaat de starterskit uit 6000 Nederlandstalige boeken. In ePub-formaat, vrij van DRM en bovendien helemaal gratis. Dat zijn dertig Billy-boekenkasten vol, voor wie het zich graag voor de geest haalt. De link staat tussen mijn bookmarks, maar ik blijf er voorlopig af. De kaas en de boterham, weet u wel? Ik ben bereid om voor kwalitatieve content te betalen, als die me ook op een gebruiksvriendelijke manier wordt aangereikt. In mijn geval betekent dat: via de iTunes store, waar ik – geloof het of niet – ook mijn mp3’s vandaan haal. Niet Apple en Amazon zijn de vijand, wel de terughoudendheid waarmee de boekensector de nieuwe technologieën omarmt. Het gebrek aan creativiteit om lessen te trekken uit wat de muziekindustrie is overkomen en op zoek te gaan naar nieuwe manieren om het boek in de markt te zetten, voor het zelf zijn weg zoekt via illegale kanalen. Jeroen Meus heeft ongetwijfeld sterke schouders, maar of hij in staat is om de hele sector te dragen?

Content Republic helpt uitgeverijen bij het vinden van passende antwoorden op de uitdagingen van de toekomst. Benieuwd naar de uitgeefstrategieën die we voor Lannoo en Standaard Uitgeverij ontwikkelden? Neem contact op met managing partner Dirk Vandekerckhove via dirk@contentrepublic.be of +32 (0)475 79 07 66